قدمتی تنیده در بانکداری ایران

آغاز عصر بانکداری در ایران توسط بانکهای خارجی

داستان اولین ها

یکصد و بیست و پنج سال قبل حاج محمدحسن امین دارالضرب ، صراف بنام ایران ، نامه ای مشروح برای ناصر الدین شاه فرستاد و او را از نقش ارزنده بانک ایرانی در اعتلای اقتصاد ملی آگاه ساخت . وی پیشنهاد کرد که این بانک با سرمایه مشترک دولت و ملت ایران تاسیس شود، اما متاسفانه شاه اهمیتی به طرح نداد و نتیجه ای گرفته نشد .  

اولین بانک خارجی در ایران

هشت سال بعد در سال 1266 شمسی، "بانک جدید شرق"بدون اخذ مجوز از دولت درعمارت شرق میدان توپخانه شعبه مرکزی خود را دایر کرد و بلافاصله شعب دیگری در شهرهای تبریز ، اصفهان ، مشهد، شیراز، رشت و بوشهر تاسیس نمود و به فعالیت های بانکی- اقتصادی پرداخت. مرکز این بانک در لندن بود و برای نخستین بار در ایران حسابجاری را که بهره به آن تعلق می گرفت ارائه نمود. این بانک بیشتر از سه سال فعالیت نکردو با تاسیس بانک شاهنشاهی کلیه اموال و امتیازات خود را یکجا به این بانک واگذار کرد .

 اولین بانک دولتی ایران

"بانک شاهنشاهی ایران" در سال 1267 هجری شمسی (برابر با 1889 میلادی) توسط بارون جولیوس دو رویتر موسس خبرگزاری رویتر تاسیس شد . وی اجازه انحصاری تاسیس بانک شاهنشاهی را به مدت شصت سال از ناصرالدین شاه گرفت. مهمتر از همه حق انحصاری نشر اسکناس نیز به رویتر اعطا گردید . این بانک معاف از مالیات بود و تنها سالیانه شش درصد از سود خالص بانک (حداقل سیزده هزار تومان) به دولت ایران تعلق می گرفت. بانک شاهنشاهی برای افتتاح شعبه مرکزی خود در تهران عمارت شرق میدان توپخانه را که بانک جدید شرق درآن مستقر بود خریداری کرد . این عمارت عظیم بعدها به بانک بازرگانی فروخته شد که هم اکنون شعبه میدان امام خمینی (ره) بانک تجارت می باشد .

عبداله مستوفی در کتاب زندگانی من در این خصوص نوشته است ، یکی از بلند پروازیهای قهرمانی میرزا ساختن عمارت وسیع و بسیار مجلل در شرق میدان توپخانه بود . وی مبلغی به ناصرالدین شاه پیشکش داد و اجازه تحصیل کرد که سردر ایوان خانه را به سمت میدان مزبور باز کند . سر در و ایوان خانه خود را با گچ بری ها و تجمل زیادی رو به این میدان در سال 1253 شمسی ساخت و به شکوه میدان توپخانه افزود اما بدلیل دست بردن در بودجه لشکر آذربایجان و گمرک ملزم به پرداخت 15 هزار تومان به خزانه شد.

 ولی از آنجایی که پول نداشت، خانه را در سال 1254 شمسی به ازای یک الماس 8 هزار تومانی و 7 هزار تومان پول نقد به علی خان امین الدوله فروخت و البته الماس و پول نقد در نهایت به شاه رسید . گویا قهرمان میرزا بعدها در تلاش بود پول بدهد و آن خانه را پس بگیرد. اما هیچگاه موفق نشد و در نهایت این عمارت از سوی علی خان امین الدوله به بانک شاهی فروخته شد . این ساختمان برای بانک از چند دیدگاه مطلوب بود : از یک سو به کاخ و از سویی دیگر به پادگان و مقر نظامیان نزدیک بود که می توانست بانک را در برابر هر خطری محافظت کند .

همچنین به قطبهای بازرگانی (بازار ) و مراکز کسب و کار مردم نیز نزدیک بود و از همه مهمتر ، ساختمان بانک چنان که خود انگلیسی ها نوشته اند از نظر گچ کاری ، آئینه کاری ها ، نما و بخصوص استحکام ، ساختمانی عالی به حساب می آمد .

سرمایه بانک شاهی بر اساس امتیاز نامه ، چهار میلیون لیره انگلیسی منقسم به سهام با نام و بی نام تعیین گردید که تنها با انتشار سهام با نام اجازه فعالیت یافت . این بانک در صورت نشر یک میلیون لیره سهم می توانست آغاز بکار نماید .

در مردادماه 1268 (اوت 1899) بانک مشمول مقررات هیات بانکداری سلطنتی انگلیسی گردید و در زمره بانکهای مجانی به نشر اسکناس (طبق مقررات انگلستان) قرار گرفت . دو ماه بعد ، سهام آن در بورس لندن عرضه شد و ظرف چند ساعت، پانزده برابر سرمایه مورد نیاز تعهد گردید و محافل مالی لندن، در حقیقت توجه و علاقمندی خود را نسبت به نتایج حاصله از امتیازات رویتر اعلام کردند .

بدین ترتیب ، اولین بانک دولتی ایران با تابعیت خارجی ، سرمایه های خصوصی خارجی و با مدیران خارجی درخارج از کشور تشکیل شد . به عبارت دیگر موسسه ای واحد اما با هدفها و منظورهای متضاد (حفظ منافع مادی و ملی صاحبان سهام و همچنین تامین منافع عمومی ملت ایران ) بوجود آمد . در این هنگام ، یکی از شخصیت های مجرب بانکی انگلستان با نام "رابینو" به تهران آمد و بانک فعالیت خود را با واگذاری امتیاز استخراج معادن به یک کمپانی انگلیسی در ازای مبلغ یکصد و پنجاه هزار لیره و خرید تاسیسات بانک جدید شرق به بهای بیست هزار لیره آغاز کرد.

 در سال 1269 شمسی یعنی فقط یک سال پس از تاسیس بانک شاهنشاهی "ژاک بولیاکف" امتیاز تاسیس بانک استقراضی ایران را از ناصرالدین شاه گرفت . امتیاز این بانک که با نام انجمن استقراضی ایران دایر شد به مدت هفتاد و پنج سال و معاف از هر گونه مالیات اعطا گردید . بانک عملاً در خدمت سیاست دولت روسیه بود و تنها ده درصد از سود سالیانه خود را به دولت ایران پرداخت می کرد . سومین دولت بزرگی که در آن زمان در ایران اقدام به ایجاد بانک نمود دولت عثمانی بود . این کشور در سال 1301 شمسی بانک عثمانی را دایر کرد و چند شعبه نیز در شهرهای غربی کشور تاسیس نمود . 

 نشر اولین اسکناس در ایران

یکی از امتیازات قرارداد استعماری رویتر اجازه نشر اسکناس توسط بانک شاهی بود . به این بانک اجازه داده شده بود تا هشتصد هزار لیره انگلیسی (تقریباً معادل دو میلیون و هشتصد هزار تومان) اسکناس منتشر نماید و انتشار بیش از مبلغ مزبور منوط به اجازه دولت گردید . بعداً به تدریج اجازه ازدیاد میزان اسکناس در جریان ، از طرف دولت های وقت داده شد . ابتدا برای بانک نشر بلیط های (اسکناس) کمتر از دو تومان ممنوع بود، لیکن در تاریخ 23 اسفند 1268 (14 مارس 1890) اجازه انتشار اسکناس یک تومانی نیز تحصیل شد و بانک از همان اولین شروع بکار اسکناس با قطعات : 1-2-3- 5 -10-20-50-100-500 و1000 تومانی را به جریان گذاشت .

در نخستین سال، مجموع اسکناس در گردش به پنجاه هزار لیره انگلیسی (تقریباً معادل یکصد و پنجاه هزار تومان) بالغ شد و در سالهای بعد مقدار آن با نوساناتی افزایش یافته و در سال 1308 به حداکثر ، یعنی 3.021.883 لیره (معادل تقریباً 17.500.000 ریال) رسید و سپس تا سال 1311 سکه امتیاز مزبور از طرف دولت ایران بازخرید شد ، تنزل کرد . وجه اسکناس های بانک شاهنشاهی ، طبق تصمیم مقامات بانک ، فقط در شعبه های صادر کننده ، قابل پرداخت بود و هر شعبه بلیط های صادره از شعب دیگر را تنزیل می نمود و برای معاوضه با وجد نقد ، یا با اسکناس های منتشره سایر شعب ، مبلغی کسر می کرد و از این رهگذر مبالغی عاید بانک می گردید .

بطوری که اشاره شد ، بانک شاهنشاهی به صورت بانک دولتی ایران با تابعیت خارجی و سرمایه های خصوصی خارجی به وجود آمد که علاوه بر اجازه نشر اسکناس ، که امروزه می توان آن را از حقوق حاکمه ملتها محسوب داشت، سایر اموری که ضمن امتیاز نامه ای به عهده آن واگذار شد ، این موسسه را تقریباٌ به صورت یک اداره دولتی درآورد .

بنابراین ، پس از تشکیل بانک ، وجوه متعلق به خزانه در حسابهای مخصوصی تمرکز یافت و انتقال وجوه دولتی به ولایات ، که سابقاً توسط صرافان ایرانی صورت می گرفت ، به بانک محول گردید . عواید ادارات و مال الاجاره گمرکات و درآمدهای مالیاتی نیز از همین طریق به مرکز فرستاده می شد .

پرداخت وجوه ارتش و قشون نظامی نیز تا سال 1304 توسط این بانک صورت می گرفت . در این سال اولین بانک ایرانی بنام بانک پهلوی قشون گشایش یافت . سرمایه اولیه بانک 388.395 تومان بود و فعالیت آن بر محور احتیاجات پولی ارتش بود و از وجوه صندوق بازنشستگان و درجه داران استفاده می کرد .

این بانک در سال 1333 بانک سپه نامیده شد . یک سال بعد یعنی سال 1305 بانک روس و ایران که تمام سهام آن به دولت اتحاد جماهیر شوروی تعلق داشت و به منظور تسهیل مبادلات بازرگانی بین ایران و دولت روس تاسیس شده بود فعالیت خود را در تهران و شهرهای شمالی کشور آغاز کرد و تا زمان پیروزی انقلاب و ادغام بانک ها به فعالیت خود ادامه داد .

مرکز این بانک همه اکنون شعبه بهشت بانک تجارت واقع در پارک شهر می باشد .

بانک شاهنشاهی هرگز بیش از 25 شعبه در ایران نداشت و تعداد این شعب برحسب سود و زیان آنها در تغییر بود ، چنانکه در سالهای 1270 و1279 و 1299 به ترتیب دارای 18 ، 15 و 21 شعبه بوده و در سال 1307 (زمانی که بانک ملی ایران بوجود آمده و کارهای دولتی را به عهده گرفته بود) در همین حدود ، یعنی 18 شعبه داشته است .

تمرکز حسابهای دولت و وحوه خزانه دربانک شاهنشاهی و دخالت موسسه مزبور در کلیه نقل و انتقالات کشوری و لشکری ، از جمله پرداخت حقوق مامورین دولت و افراد ارتش به تدریج اسباب استیلای بانک بر امور مالی کشور فراهم ساخت .

علاوه بر آن ، بانک به تدریج در بعضی کارهای دیگر ، از جمله ضرب مسکوکات نقره و نیکل ، نیز وارد شد و از تبدیل شمش نقره به قران ، در ضرابخانه دولتی تهران و مباشرت در تهیه مسکوک نیکل در خارج ، سود فراوان به دست می آورد .

27 سال پس از پیشنهاد امین دار الضرب یعنی سال 1285 دولت از مجلس اجازه خواست تا طبق روال گذشته از خارجیان قرض بگیرد . مجلس مشروطه با این پیشنهاد مخالفت کرد و خواستار تاسیس بانک ملی شد اما این بانک با وجود استقبال گسترده مردم که حتی به فروش زیور آلات زنان نیز منجر شد بدلیل عدم تامین سرمایه لازم که 15 میلیون تومان بود تاسیس نگردید و با آغاز جنگ جهانی اول عملاً به تعویض افتاد تا اینکه در 14 اردیبهشت سال 1306 لایجه اجازه تاسیس بانک ملی ایران به تصویب مجلس ششم رسیده و در آبان همان سال با تصویب قانون به دولت اجازه داده شد تا متخصص بانکی از اتباع سوئیس یا آلمان جهت راه اندازی بانک ملی استخدام کند .

به این ترتیب بانک ملی ایران در شهریور 1307 در محل فعلی ادارات مرکزی این بانک با سرمایه بیست میلیون ریال که تنها هشت میلیون ریال آن پرداخت شد ، آغاز به کار نمود .

در این سال بانک شاهنشاهی همچنان استیلای خود برابر تمامی امور مالی و پولی کشور حفظ نموده بود . سپرده های این بانک در سال تاسیس بانک ملی بیش از سی و هفت میلیون تومان بالغ می گشت .

در خردادماه سال 1311 با تصویب مجلس شورای ملی پس از 48 سال امتیاز نشر اسکناس از بانک شاهی سلب و به بانک ملی ایران واگذار گردید .

سرانجام در سال 1327 و پس از 60 سال امتیاز بانک شاهنشاهی ایران به پایان رسید و این بانک تا سال 1321 با نام "بانک انگلیس در ایران و خاورمیانه" به فعالیت ادامه داد .

اولین بانک خصوصی ایران

پس از پایان جنگ دوم جهانی و خروج قوای بیگانه، اقتصاد کشور در راه بازگشت به مسیر عادی تغییر جهت داد . برای اولین بار پروژه دراز مدت اقتصادی تنظیم و مقرر شد تا اجرای برنامه هفت ساله 21 میلیارد ریال به مصرف توسعه امور اقتصادی برسد .

بدین ترتیب در درون جامعه بر اثر ازدیاد وسایل مبادله و افزایش حجم تولید و توسعه تجارت خارجی، شرایط عینی برای ظهور بانکهای جدید و کشانده شدن بخش خصوصی به فعالیتهای بانکی از تمام جهات فراهم گشته بود .

تشکیل بانک بازرگانی در دوم بهمن 1328 محصول این شرایط بوده است . این بانک در محل سابق شعبه بازار بانک شاهی واقع در خیابان بوذر جمهری روبروی مسجد سلطانی با 18 نفر پرسنل بازگشایی گردید و در سال 1329 بعلت توسعه فعالیتهای بانک در خیابان سعدی اقدام به تاسیس شعبه نمود.

درسال 1331 بزرگترین موفقیت بانک بازرگانی ایران که خریداری محل بانک شاهی به مبلغ 5/3 میلیون تومان بود، تحقق یافت. در این سال بانک شاهی که به "بانک انگلیس در ایران و خاورمیانه" تغییر نام یافته بود بعلت محدودیت ارزی ادامه کار را بصلاح خود نمی دانست و به این جهت به تعطیلی شعبه های خود در ایران مبادرت نمود .

بانک بازرگانی در 29 شهریور ماه 1331 بنای ساخته شده توسط قهرمان میرزا امیرلشکر را ، از بانک شاهی خریدار نمود. در این سال بانک های خصوصی دیگری چون بانک عمران، صادرات و معادن ایران نیز تاسیس شدند . در سال 1332 نیز بانکهای تهران و پارس آغاز به کار نمودند و بانک کار را در سال 1336 و بانک ایرانیان در سال 1338 راه اندازی گردید .

بانک بازرگانی فعالیت های چشمگیری در رقابت با بانکهای دولتی مانند بانکهای ملی، سپه، کشاورزی، رهنی ، کارگشایی و صنعتی آغاز نمود و به ارائه انواع خدمات بانکی مبادرت ورزید . یکی از اقدامات جالب این بانک در آن زمان افتتاح حساب سیار بود .

دارندگان این حساب بوسیله دفترچه می توانستند از موجودی خود در تمام شهرستانهایی که بانک در آنجا شعبه داشته است برداشت نمایند. علاوه برآنکه به موجودی این حسابها سود قابل ملاحظه ای نیزتعلق می گرفت و سالانه دوبار نیز در ماههای مهر و بهمن قرعه کشی برگزار و به برندگان جوایزی پرداخت می شد.

در سال 1335 به موازات افزایش شعبه های داخلی بانک بازرگانی، برای اولین مرتبه این بانک اقدام به افتتاح نمایندگی در خارج از کشور و در شهر لندن نمود و سه سال بعد یعنی 1338 نیز دومین شعبه این بانک در شهر هامبورگ آلمان افتتاح شد . در این سال ، همزمان با دهمین سال تاسیس بانک بازرگانی ، تعداد شعب این بانک به 28 شعبه و جمع کارکنان آن بالغ بر 1800 نفر رسیده بود .

دهه طلایی بانک های خصوصی

دهه 30 را باید دهه طلایی بانکهای خصوصی دانست چرا که با توسعه فعالیت های اقتصادی کشور و ایجاد صنایع مختلف از یک سو و حجم عظیم واردات از سویی دیگر نیاز به بانک هایی که قابلیت ارائه خدمات بانکی در سطح بین المللی را داشته باشند کاملاً محسوس بود. این شرایط بانکهایی را ایجاد نمود که تعاملات بین المللی نظام پولی کشور را تقویت و توسعه دهند .

بانکهایی چون ایرانشهر ، کار ، ایران و هلند ، ایرانیان ، ایران و ژاپن ، ایران و انگلیس ، اعتبارات ایران ، ایران و خاورمیانه و ... محصول این دوران بوده اند . اکثر این بانکها که دارای سهامداران خارجی بوده از کاملترین سیستم های نظام بانکی در سطح  بین المللی سود می بردند و بانک هایی مانند ایران و هلند و ایرانیان کاملترین تجهیزات انفورماتیکی آن زمان را در اختیار داشتند. به طوری که بانک ایرانیان در محدوده شعب خود از جدید ترین خدمات مکانیزه بهره می برد و یا صندوق پرداخت شبانه دایر کرده بودکه این سرویس ها از توانمندی بانک های خصوصی در آن دوره حکایت داشته است .

در حال حاضر سیستم S.G.B که بستر و زیر ساخت فعالیت های انفورماتیکی بانک تجارت می باشد بعنوان یک سیستم کامل حسابداری که تمامی عملیات حسابداری شعب بانک را انجام می دهد یادگاری از بانک ایران و هلند می باشد . این سیستم با توسعه و افزایش خدمات در سالهای گذشته توسط بخش انفورماتیک بانک تجارت به یکی از بی نظیرترین سیستم های حسابداری و مالی شعب در سیستم بانکی تبدیل گردیده است .

یکی از امتیازات بانک های خصوصی در دهه های 40 و 50 توانایی آنان در ارائه خدمات بین المللی بوده است بطوریکه حجم وسیعی از ضمانتنامه ها و اعتبارات اسنادی و ... توسط ای بانک ها به صورت تخصصی صورت می گرفت . بانکهای بازرگانی ، ایران و ژاپن ، ایران و انگلیس ، ایران و هلند و اعتبارات ایران در این مسیر پیشتاز بوده اند .

هم اکنون نیز بانک تجارت به پشوانه تخصص به یادگار مانده از بانک های خصوصی آن دوره در بخش صدور ضمانتنامه و اعتبارات اسنادی رتبه اول را در سیستم بانکی کشور دارا می باشد .

پیروزی انقلاب و قانون ملی شدن بانکها

پس از پیروزی انقلاب و تغییرات بنیادی که در تمام ابعاد جامعه ایجاد گردید سیستم بانکی نیز مشمول تحولات اساسی شد . الزامات بسیاری بر اساس شرایط انقلاب باعث گردید که شورای انقلاب دستور ادغام بانکها را به منظور حفظ منافع ملی و جلوگیری از خروج سرمایه ها از کشور صادر نماید. در این زمان کلیه بانکهای کشور دولتی اعلام و 36 بانک موجود به 9 بانک (به استثنای بانک مرکزی) تقلیل یافت. بانک تجارت از ادغام 5 بانک خصوصی ایرانی ، 6 بانک مختلط ایرانی و خارجی و یک بانک خارجی تاسیس شد .

این بانک با تکیه بر ذخایری از قابلیت های بانکی و بر اساس قدمت ، تجربه ، تخصص بین المللی وجدید ترین متدها و تجهیزات منحصر به فرد و روز دنیا و بر پایه تعهد و احساس مسئولیت پرسنل بانکهای فوق ایجاد گردید .

همسازی و هنوایی بانکهای تشکیل دهنده بانک تجارت به دلیل تفاوت ماهیت و نوع سازمانی هر یک عزمی بزرگ را می طلبد تا در سایه آن بانکی توانمند با دارا بودن امتیازاتی ویژه تاسیس گردد و این امر به مدد پشتکار ، دلسوزی و تعهد پرسنل بانک های فوق در سالهای بعد از پیروزی انقلاب به درستی تحقق یافت .

تاسیس بانک تجارت

طبق ماده 1 اساسنامه بانک تجارت که در تاریخ 29/9/58 به تصویب مجمع عمومی بانکها رسید این بانک با اجازه حاصل از ماده 17 لایحه قانونی اداره امور بانکها از ادغام بانکهای ایران و انگلیس، اعتبارات ایران، ایران و خاورمیانه ، تجارتی ایران و هلند ، بازرگانی ایران، ایران و روس ، صنایع ایران، بین المللی ایران و ژاپن ، ایرانیان، کار، شهریار و ایرانشهر تشکیل گردید .

هدف بانک ارائه خدمات بانکی در سراسر کشور و تسهیل امور بازرگانی داخلی و خارجی و فعالیت در رشته های تولیدی در خدمت به اقتصاد کشور ثبت شد . مدت بانک نامحدود و مرکز اصلی آن در تهران معین گردید .

سرمایه اولیه بانک تجارت 1/39 میلیارد ریال اعلام شد که تماماً متعلق به دولت بود .

بانک بازرگانی : بانک بازرگانی بزرگترین بانک تشکیل دهنده بانک تجارت که سهامداران آن کاملا ایرانی بودند و بعنوان اولین بانک خصوصی ایران در سال 1328 تاسیس شد . سرمایه اولیه بانک 100 میلیون ریال بود. بانک بازرگانی در پایان سال 1355 در تهران 113 شعبه و در شهرستانها 135 شعبه و در خارج از کشور 2 شعبه (هامبورگ و لندن) را دراختیار داشت . تعداد کارکنان بانک در حدود 3081 نفر بوده است . ساختمان مرکزی این بانک هم اکنون شعبه میدان امام خمینی بانک تجارت می باشد .

بانک ایرانشهر : این بانک که ابتدا به نام بانک اصناف معروف بوده است با سهامداران ایرانی و در سال 1337 تاسیس و سرمایه آن سه هزار میلیون ریال اعلام شد . این بانک در پایان سال 1356 در تهران 55 شعبه و در شهرستانها 223 شعبه داشته و کارکنان آن بالغ بر 1880 نفر بوده است . ساختمان مرکزی این بانک هم اکنون مدیریت شعب منطقه چهار بانک تجارت می باشد .

بانک کار : این بانک با سرمایه کاملاً ایرانی درسال 1336 تاسیس شد . سرمایه اولیه بانک 110 میلیون ریال بود . در پایان سال 1356 فقط سه شعبه در تهران داشت و تعداد کارکنان آن 215 نفر بودند . ساختمان مرکزی این بانک اکنون ساختمان اصلی بورس و اوراق بهادار تهران می باشد .

بانک شهریار: این بانک در سال 1352 تاسیس و سرمایه آن بالغ بر 5 میلیارد ریال اعلام کردید . در پایان سال 1356 در تهران 32 شعبه و در خارج از تهران 30 شعبه داشته و جمع کارکنان آن بالغ بر 785 نفر بوده است. ساختمان مرکزی این بانک هم اکنون مدیریت شعب منطقه 6 بانک تجارت در خیابان سپهبد قرنی می باشد .

بانک صنایع ایران : این بانک برای کمک به گردش کار کارخانجات و سایر موسسات تولیدی و توسعه ، تشویق و تقویت موسسات خصوصی اعم از صنعتی و معدنی در سال 1352 با سهامداران ایرانی تاسیس شد و سرمایه این بانک 3 میلیارد ریال بوده است .

ساختمان مرکزی بانک تجارت که یکی از زیباترین ساختمانهای تهران می باشد یادگار این بانک است که پس از پیروزی انقلاب و تکمیل و تجهیز آن در سال 1365 مورد بهره برداری قرار گرفت .

بانک ایران و انگلیس : این بانک سهامداران ایرانی و خارجی در سال 1337 با سرمایه اولیه 200 میلیون ریال تاسیس شد . بانک ایران و انگلیس در پایان سال 1356 در تهران 9 شعبه و در شهرستانها 15 شعبه داشت و جمع کارکنان آن 535 نفر بوده است . ساختمان مرکزی این بانک هم اکنون معاونت امور انبارهای بانک تجارت در خیابان سعدی می باشد .

بانک تجارتی ایران و هلند : این بانک نیز که از ترکیب سهامداران ایرانی و خارجی تشکیل یافته بود در سال 1337 تاسیس شد و سرمایه آن 3000 میلیون ریال تعیین گردید. بانک در پایان سال 1356در تهران 27 شعبه و در شهرستانها 23 شعبه داشت و جمع کارکنان آن بالغ بر885 نفر بود. ساختمان مرکزی این بانک در خیابان سعدی شمالی می باشد .

بانک ایران و خاورمیانه : این بانک که از ترکیب سهامداران ایرانی و خارجی تشکل شده بود در سال 13387 راه اندازی شد و سرمایه آن 3 میلیارد ریال تعین گردید. بانک در پایان سال 1356 در تهران 13 شعبه و در شهرستانهای 8 شعبه داشته و مجموع کارکنان بانک بالغ بر 490 نفر بود. ساختمان مرکزی این بانک هم اکنون باشگاه رفاهی بانک تجارت در کوچه برلن میباشد .

بانک بین المللی ایران و ژاپن: سهامداران این بانک ایرانی و خارجی بودند. بانک ایران و ژاپن درسال 1338 تاسیس و سرمایه آن 2 میلیارد ریال تعیین شد . بانک در پایان سال 1356 در تهران 29 شعبه و در شهرستان ها 26 شعبه داشته و مجموع کارکنان آن بالغ بر 1041 نفر بوده است . ساختمان مرکزی این بانک در خیابان طالقانی هم اکنون مدیریت امور اعتباری بانک تجارت است .

بانک اعتبارات ایران : این بانک با سرمایه ایرانی و خارجی درسال 1336 تاسیس شد. سرمایه ان 2 میلیارد ریال اعلام گردیده است که در پایان سال 1356 در تهران 56 شعبه و در شهرستانها 29 شعبه و درخارج از کشور (پاریس) یک شعبه داشته است. مجموع کارکنان بانک بالغ بر 1232 نفر بوده است . ساختمان مرکزی این بانک هم اکنون مدیریت شعب منطقه دو بانک تجارت در خیابان سرهنگ سخایی می باشد .

بانک ایرانیان : این بانک با سرمایه ایرانی و خارجی در سال 1338 تاسیس شد. سرمایه بانک ایرانیان 200 میلیون ریال تعیین گردیدکه در پایان سال 1356 در تهران 10 شعبه و در شهرستانها 4 شعبه داشته و مجموع کارکنان بانک 471 نفر بوده است . ساختمان مرکزی این بانک در حال حاضر ساختمان مدیریت های امور انفورماتیک و سازمان بانک در خیابان طالقانی می باشد .

بانک خارجی ایران و روس: سرمایه این بانک بطور کامل متعلق به خارجیان بوده است و در 16 شهریور سال 1305 با هدف انجام عملیات بانکی جهت تسهیل امور بازرگانی ایران و اتحاد جماهیر شوروی و سایر کشورها تاسیس شد . سرمایه این بانک در سال 1357 بالغ بر 1563 میلیون ریال بوده است و شعبه مرکزی آن هم اکنون شعبه بهشت بانک تجارت می باشد .

بطور کلی روند توسعه بانک تجارت را میتوان به سه دهه متوالی تقسیم نمود:

دهه اول ( بین سالهای 1358 تا 1368)

این دوره را می توان دوره بازسازی و تثبیت بانک نامگذاری کرد. در این دوره تلاش بسیاری برای همسازی بانک و تشخیص توانایی های بانک های ادغام شده و محور قرار دادن هر بانک بر اساس نوع توانایی آن صورت پذیرد . اساسنامه بانک ، ساختار سازمانی و اداری، نحوه توزیع و فعالیت پرسنل و آغاز برنامه ریزی برای توسعه فعالیت های بانکی تماماً در این دوره صورت پذیرفت .

دهه دوم ( بین سالها 1368 تا 1378)

پس از پایان جنگ تحمیلی و شروع اولین برنامه توسعه اقتصادی و فرهنگی کشور، تحرک تازه اقتصادی و توسعه فعالیت های مالی و پولی در کشور آغاز شد. در این دوره که می تواند دهه توسعه فعالیت های بانک تجارت نامگذاری شود تعداد شعب بانک با 960 به حدود 2000 شعبه افزایش یافت و تعداد پرسنل بانک از 9 هزار نفر به بیش از 23 هزار نفر بالغ گردید .

در ان دوره کلیه شهرها در اقصی نقاط کشور تحت پوشش خدمات بانک تجارت قرار گرفتند و سهم این بانک از منابع پولی کشور بر اساس میزان توانایی و امکانات آن تثبیت گردید. همچنین بسترهای لازم جهت مکانیزه شدن کلیه شعب بانک و افزایش قابلیتهای شعب برای ارائه انواع خدمات نوین بانکی در این دهه می باشد .

دهه سوم( سالهای بعد از 1378)

با افزایش فعالیت های کشور در سطح بین المللی و لزوم پاسخگویی به نیازهای جاری جامعه در خصوص خدمات بانکی ، حرکت به سمت بانکداری الکترونیک و استفاده از تجهیزات کامپیوتری ضروری می نمود. بر همین اساس با نگرش خاص مدیریت ارشد بانک که متنی بر حرکت براساس برنامه ریزی اصولی بود حرکتهای گسترده ای در جهت توسعه فعالیت های مکانیزه آغاز گردید .

ارائه خدمات بانکی در کلیه شعب بصورت مکانیزه، تکمیل و پیاده سازی سیستم فراگیر تجارت (S.G.B ) در سراسر کشور، راه اندازی بیش از 600 دستگاه ATM ، راه اندازی سیستم جاری فراگیر به منظور ارائه خدمات ONLINE به مشتریان ، توسعه خدمات بانکی با استفاده از کارتهای مغناطیسی ، برنامه ریزی جهت اجرای طرح جامع انفورماتیک بانک ، تدوین اهداف استراتژیک
5 ساله بانک ، ایجاد شهرک های بانکداری الکترونیک در دانشگاه ها به منظور ترویج فرهنگ بانکداری الکترونیک، توسعه خدمات مکانیزه بانکی در حوزه های علمیه و دهها طرح و اقدام دیگر از ثمرات این دوره بوده است . در این دهه بانک تجارت با شعار بانک فردا، نگرش و سمت و سوی حرکتی خود را ترسیم کرده و با اعتقاد به پشتوانه غنی خود نگاه به آینده ای موفق و پرثمر را برنامه ریزی نموده است .